In memoriam: Marjan Berk

In memoriam: Marjan Berk

Vlak voor haar 94e verjaardag overleed vorige week Marjan Berk. Met haar verdwijnt een schrijfster die, in haar topjaren, steevast in de Nederlandse boeken top 10 stond.

Ze was jarenlang een veelgelezen auteur en veelgevraagd columniste. Haar schrijfwerk was altijd licht van toon, maar nooit oppervlakkig. Humorvol ook. Erachter school een warm mens, met een groot hart voor mensen die niet vanzelfsprekend meekomen. Marjan Berk schreef niet om bewondering af te dwingen, ze schreef om mensen te bereiken. Toegankelijkheid was voor haar geen concessie, maar een kwaliteit.

Toen ik het bericht van haar overlijden las, moest ik meteen denken aan de begintijd van onze boekenserie Leeslicht. Want Marjan Berk was de eerste auteur die toestemming gaf voor een Leeslicht-uitgave van haar werk. Een goeie truc. Eigenlijk onze eerste Leeslicht-uitgave. We hebben het boek nog altijd.

In die eerste jaren was het allerminst vanzelfsprekend om bekende romans te bewerken voor mensen die moeite hebben met lezen. Sommige auteurs aarzelden. Ze waren bang dat hun werk geweld zou worden aangedaan. Alsof eenvoud een vorm van verlies is. Marjan Berk dacht daar heel anders over. Ze zei zonder aarzelen ‘ja’. Ze begreep onmiddellijk dat een vereenvoudigde uitgave geen aantasting van een boek is, maar juist een uitnodiging aan mensen die anders nooit aan dat boek zouden beginnen.

Haar besluit heeft meer gewicht in de schaal gelegd dan zij zelf heeft beseft. Haar vertrouwen gaf die net ontluikende serie Leeslicht geloofwaardigheid. Andere auteurs en uitgevers zagen daardoor dat een vereenvoudigde uitgave geen aantasting van een boek hoeft te zijn, maar juist een manier om nieuwe lezers te bereiken. In zekere zin heeft Marjan Berk zo geholpen een beweging op gang te brengen die vele laaggeletterden en beginnende lezers de weg naar boeken heeft gewezen.

Later kwam ik haar nog regelmatig tegen bij bijeenkomsten over laaggeletterdheid, vaak samen met Stichting Lezen en Schrijven. Ze was niet iemand die alleen even haar gezicht liet zien. Ze bleef, luisterde, maakte een praatje en vertelde met overtuiging waarom dit onderwerp haar zo aan het hart ging. Haar betrokkenheid was echt. Dat zag je.

Als ik vandaag aan haar terugdenk, zie ik niet alleen de bekende schrijfster voor me. Ik zie vooral de vrouw die al vroeg begreep dat lezen er voor iedereen moet zijn. Leeslicht is inmiddels uitgegroeid tot een serie met tientallen titels en honderdduizenden lezers. Maar het begon ooit met dat eerste moment van vertrouwen van Marjan Berk. Soms verandert een klein gebaar meer dan je op dat moment kunt vermoeden. Ik denk dat haar vroege steun aan Leeslicht zo'n gebaar is geweest. Daar ben ik haar, ook nu zij er niet meer is, nog altijd zeer dankbaar voor.