Het leesgebouw wankelt ... maar instorten hoeft niet

Met de leesvaardigheid van Vlaamse jongeren blijft het de verkeerde kant opgaan. In PISA 2025 haalt bijna drie op de tien vijftienjarigen het basisniveau voor lezen niet meer. Dat betekent dat een aanzienlijke groep jongeren onvoldoende leesvaardig is om volgens de PISA-definitie volwaardig te participeren aan de hedendaagse samenleving.

De bezorgdheid situeert zich bovendien niet alleen bij de zwakste lezers. Het volledige leesniveau staat onder druk. De gemiddelde leesprestatie in Vlaanderen daalde van 502 punten in 2018 naar 467 punten in 2025. Hoewel Vlaanderen nog steeds beter scoort dan het Europese gemiddelde, is de neerwaartse trend duidelijk en aanhoudend.

Ook aan de bovenkant van het spectrum brokkelt het leesniveau af. In 2009 behoorde nog 12,5 procent van de Vlaamse leerlingen tot de toppresteerders voor lezen. In 2025 is dat aandeel teruggevallen tot amper 5,6 procent. Tegelijk steeg het aandeel laagpresteerders van 13,4 naar 29,4 procent. De kloof wordt dus niet alleen groter onderaan; ook het aantal sterke lezers neemt af.

Net die sterke lezers hebben vaardigheden die vandaag belangrijker zijn dan ooit. Zij kunnen complexe teksten verwerken, informatie kritisch beoordelen, verbanden leggen tussen verschillende bronnen en nuances herkennen. In een samenleving waarin jongeren dagelijks geconfronteerd worden met sociale media, desinformatie en artificiële intelligentie zijn dat onmisbare competenties.

De leesuitdaging waar Vlaanderen voor staat, gaat dan ook verder dan het ondersteunen van leerlingen die moeite hebben met lezen. Ook gemiddelde en sterke lezers verliezen terrein. Als we het tij willen keren, moeten we niet alleen voorkomen dat jongeren uit de boot vallen, maar vooral opnieuw bouwen aan een sterke leescultuur die het niveau van alle leerlingen optilt.

Die uitdaging beperkt zich overigens niet tot Vlaanderen. Ook in Nederland blijven de leesprestaties achteruitgaan. Maar de Vlaamse PISA-resultaten maken duidelijk dat ook bij ons gerichte inspanningen nodig zijn om meer jongeren opnieuw tot vaardige, kritische en gemotiveerde lezers te vormen.

Bron: Samenvatting-Vlaams-Rapport-PISA-2025